پنجره پشتی

_{(پل تاریخی علی بن حمزه/مرکز شهر شیراز/ روی رودخانه معروف به خشک)}

کند و سنگین در سراشیبی سینمای فردی؛ نزدیک شدن به ساختاری پوچ

سریال سینمای فردی مجید مجیدی انگار آنرا پایانی نیست و مخاطب محوری برای این سینماگر آرمانگرا در حاشیه قرار دارد و پس از این نیز ادامه خواهد یافت.

نشانه گرایی و سانتی مانتالیسم به شیوه ی آثار پیشین مجیدی در "آواز گنجشکها" نیز ادامه دارد و این فیلم در مسیر قوت بخشیدن به آرمانهای محتوم آدمهایش دچار حرکتی کند و سنگین در سراشیبی سینمای فردی مجیدی است.

نشانه ها که کارکرد استعاری آن دیگر پس از  "رنگ خدا" در آثار مجیدی آزار دهنده اند و بیننده را دچار ملال و خستگی کرده در "آواز گنجشکها" به نقطه اوج خود می رسد و فصل و نمایی نیست که نشانه گذاری نداشته باشد و انگار که مخاطب حتما باید با دیدن این نشانه ها شخصیت و داستان را درک کند، درحالیکه تکنیک، مضمون و محتوا در "بید مجنون" در کنار بازی ها ویژگی است ولی در این فیلم هرچه جلوتر می روی دستان مجیدی از تکنیک سینما تهی می شود و با دستاویز قرار دادن این نشانه ها خواستار درک اجباری بیننده از روحیات و پیرامون قهرمان فیلم است.

فیلم که از نیمه دیگر حرفی برای گفتن ندارد، در ورطه ی معناگرایی صرف قرار می گیرد و به این نسبت از بازی ها و کنشها کاسته می شود و مخاطب را با کوهی از نشانه های احساسات گرایانه مواجه می سازد و آنچه بیش از همه برای بیننده در خاطر می ماند دریافتهای گنگ و نخ نمایی است که نتیجه یی غیر از زمین گیر شدن داستان فیلم در پی ندارد.

"آواز گنجشکها" را باید متعلق به سینمای پیش از دنیایی که مجیدی با "رنگ خدا" برای سینمای ایران ترسیم کرد دانست و آنرا تلفیقی از داستانهایی از جنس "پدر" و "رنگ خدا" دانست که اینبار فیلمساز تلاش نکرده از فضای این نوع روایتها جدا شده و ویژگی خاصی به شیوه ی آنچه در "بیدمجنون" مخاطب از مجیدی و دنیا و سینمایش سراغ داشت، عرضه کند.

درست است که "آواز گنجشکها" از ریزه کاری های کارگردانی مجیدی در روایت ساده و آدمهای ملموس برخوردار است، ولی آنچه این فیلم را در زمره ی آثار ضعیف و کم بنیه این دوره جشنواره می نهد و نمی شود رای داوران را در مورد این فیلم ملاک ویژه بودن آن نهاد، دور شدن مجیدی از مخاطب و نزدیک شدن به ساختاری پوچ و کم محتواست./

محمدحسین نیکوپور

پای یک گاو در میان است

پس از "گناه من"، مهرشاد کارخانی برای کسب تجربه یی دیگر در سینمای حرفه یی به سراغ داستانی کم تنش اما پرکشش رفته است که می توانست با لغزش های تکنیکی آن را در ورطه ی کلیشه های رایج فقر و درماندگی فیلمهای فرودست اجتماعی قرار دهد.

گرچه این فیلم که حاوی بازی های زیبا اما نه آنچنان فوق تصور و تدوینی روان و در خدمت فیلمنامه است، در زمانهایی نیز  گرفتار شخصیت پردازی های ناکام است و تا مرز نامتجانس بودن کاراکترها با داستان سرراست آن نیز قرار می گیرد.

داستان خیلی سر راست و گویاست؛ دو نفر دوست و همکار که اتفاقاً یکی خیلی ساده و نماد جوانهای شهرستانی صاف و صادق است و دیگری سرد و گرم چشیده که هر دو قرار گرفته در اجتماعی خشن اند برای رهایی از گرفتاری مشترک باید زبان بسته یی را به مقصدی مشخص برده و تحویل دهند.

تا اینجای کار هیچ پیچیدگی وجود ندارد و حتی با خواندن خلاصه داستان فیلم نیز می شود سرنوشتی را که این دو با آن دست و پنجه نرم خواهند کرد قابل حدس و گمان است. اما آنچه در این بین "ریسمان ِ باز" را برای بیننده جذاب می نماید گره هایی است که البته تاحدودی داستان را جلو می برد اما برخی نیز ناگشوده رها می شوند و به وسیله ی بکارگیری ترفندی مانند بخت و اقبال که می توان آنرا نمونه گره گشایی در این فیلم نامید بکار گرفته شده است.

به موازات این خط روایی نه چندان پیچیده قرار است عشقی ناکام نیز به وقوع بپیوندد که داستان خالی از لطف و لطافت نباشد. و اینگونه است که شخصیتی به ظاهر از طبقه یی غیر و در مقابل میکائیل یکهو مثل فرشته  سر راه قهرمان فیلم سبز می شود و حتی تاثیری در روند داستان بود و نبودش نمی گذارد و به همین سادگی رها می شود تا گره های فیلم یک در میان رها شوند.

گرچه فیلم در کنار کادرهای دل چسب و ریتم متناسب با قصه، گفتاری را به همراه دارد که از زبان "میکائیل" است اما روایت این قهرمان داستان به واقع نیست و جنس روایت آن در راستای شخصیت این جوان به ظاهر گرفتار و درگیر ماجرای فقر و تنگدستی نیست. او که از سر نداری و ناچاری نهایتاً کار در میدان دام را برگزیده در طول گفتار فیلم آنچنان روشنفکرانه به بیان روزگار خویش و شاگرد بی آلایشش، نصیر به روایت زندگی می پردازد که تو گویی یک داستان نویس و به تعریف ساده تر خود فیلمنامه نویس در حال توصیف و جامعه شناسی دنیای خشن پیرامون است و در مقام دانای کل قرار دارد./