پنجره پشتی

گام معلق لک لک

تاکنون شش دوره جشنواره فیلم فجر در شیراز با فراز و فرودهای فراوان برگزار شده است که در این میان هرچه بردوره های برگزاری آن بصورت همزمان با تهران و دیگر شهرها سپری می شود برخلاف آنچه انتظار می رفت که این جشنواره از ثبات و اطمینان خاطر برخوردار شود اما همچنان مخاطب این جشنواره در شیراز با دغدغه ی برگزاری و عدم برگزاری آن در هر دوره مواجه است.

نگاهی به دوره های پیشین این جشنواره که جرقه ی آن توسط طیفی از مدیران فرهنگی استان فارس برای نخستین بار در سال 80 هنگامی که هنوز تجربه یی در زمینه ی برپایی جشنواره فجر در خارج از تهران وجود نداشت زده شد که با استقبالی که پیش بینی آن سخت نبود این روند موجب شد که برگزاری جشنواره فیلم فجر به سالنمای فرهنگی و هنری استان فارس و شهر شیراز افزوده شود و عملا مسیری تدارک دیده شد که پس از آن این تجربه موجب گسترده شدن سفره جشنواره فیلم فجر در دیگر شهرهای دارای امکانات برپایی یک جشنواره ملی گردید.

در این میان جشنواره فیلم فجر در شیراز آنچنانکه انتظار می رفت با رفت  و آمدهای گاه و بی گاه مدیریتی که موجب شد تنها یکبار مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان برای دوبار مدیر اجرایی این جشنواره که یادگار دوران دکتر محمدحسین همافر است باشد به تثبیت کامل برسد و دبیرخانه ی دائمی این جشنواره که همواره در دوره های مختلف برپایی وعده ایجاد آن داده شد تحقق نیابد و موجب شد که این رویداد سینمایی همواره در روزهای واپسین مانده به برگزاری سازماندهی شود و اگر نبود فشار مطبوعات و رسانه های استانی و محلی این جشنواره تاکنون به تاریخ پیوسته بود.

پرده اول؛ پیروزی اراده

دوره نخست جشنواره با ایده برگزاری همزمان در تهران و شیراز در مسیر توسعه فرهنگی و عدالت در توزیع امکانات فرهنگی در سال 1380 آغاز شد و همانگونه که انتظار می رفت استقبال از هردو بخش سینمای ایران و سینمای بین الملل جشنواره با توجه به بکر بودن آثار و نو بودن این گام بیش از آنچه پیش بینی می شد صورت گرفت و غالب آثاری که در نوبت نمایش قرار گرفته بودند با جابه جایی های کم به نمایش در آمد و این تجربه پیروزی بزرگی برای مجموعه فرهنگی و هنری استان به همراه داشت و توانست مخاطب سینمای ایران در شیراز رابا نگاهی گسترده تر در انتظار سال دیگر جشنواره قراردهد.

پرده دوم؛ آغاز راهی دشوار

برگزاری نخستین جشنواره فیلم فجر آنگونه که محمدحسین همافر، مدیرکل وقت فرهنگ و ارشاد اسلامی بیان داشت از سویی محکی بود برای سنجش توانایی برگزارکنندگان که سبب سربلندی شد و از سوی دیگر استقبال گرم، کم نظیر و فکورانه مردم هنردوست خطه جنوب به ویژه شیراز به این تصور که همه چیز باید درتهران خلاصه شود پایان داد.

درحالیکه گام دوم جشنواره آنگونه که عنوان می شد آغاز راهی دشوار بود اما آثار در دوبخشی که در نظر گرفته شده بود به شیوه ی سال نخست برنامه ریزی و نمایش یافت و با محدودیتهایی که در زمینه نمایش آثار بخش بین الملل وجود داشت فیلمهای بخش یادشده از دوره پیشین جشنواره بیستم فیلم فجر تهران انتخاب و در دو سینما و مجموعه فرهنگی و هنری حافظ به اکران در آمد و آنچه بیش از همه موجب شگفتی شد استقبالی بود که از استانهای همجوار فارس در این دوره جشنواره صورت گرفت.

در این دوره نیز به شیوه ی جشنواره در تهران نظرسنجی از تماشاگران صورت گرفت تا فیلم برگزیده ی تماشاگر شیرازی نیز معرفی شود.

پرده سوم؛ خداحافظ رفیق

گام سوم جشنواره فجر در شیراز اما متفاوت از دوره های پیشین بود و از 14 بهمن 1382 کلید خورد و در پی تحولات مدیریتی محمدحسین همافر جای خود را به معاون مالی خود یعنی علی اکبر معماری داد  تا این نگرانی نزد مخاطبین جشنواره قوت بگیرد که آیا از کیفیت جشنواره کاسته خواهد شد؟

اما همانگونه که پیش بینی می شد معماری نیز شیوه ی مدیریتی پیشین را برگزید و جشنواره با جابه جایی های کم و بیش به کار خود ادامه داد و 24 بهمن یعنی دو روز پس از اعلام نتایج قطعی بیست و دومین دوره جشنواره در تهران به کار خود پایان داد. در این دوره علیرغم اینکه پیش بینی می شد فیلم سربازهای جمعه مسعود کیمیایی به عنوان فیلم برگزیده ی تماشاگران شیرازی معرفی شود اما با قرار گرفتن فیلم دوئل در نوبت نمایش آیین پایانی جشنواره از عوامل این فیلم پرهزینه در تالار حافظ تجلیل گردید و پرونده دوره سوم جشنواره فیلم فجر اینگونه در شیراز بسته شد.

پرده چهارم؛ خیلی دور، خیلی نزدیک

اما در سال 83 که روند تغییرات مدیریتی در سطح فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس همچنان پایانی نداشت و اینبار فردی از خطه ی خراسان بر پیشانی فرهنگ و هنر استان فارس قرار گرفته بود جشنواره ی فیلم فجر با حمایت چندین باره ی مدیریت اجرایی استان علیرغم اینکه عنوان می شد هنوز بدهی دوره ی پیشین اداره کل پابرجاست برگزار شد.

در این دوره که آغاز گرفتاری های پس از توقیف به رنگ ارغوان حاتمی کیا روند جشنواره را در شیراز نیز تحت شعاع خود قرار داده بود بیشتر آثار معرفی شده به جشنواره شیراز نمایش یافتند و تاریخ برگزاری جشنواره نیز همزمان با تهران انجام پذیرفت.

در این دوره اما از میان نامهای کم و بیش پر آوازه در غیاب فیلم زن زیادی وبید مجنون نام رضامیرکریمی برای فیلم خیلی دور، خیلی نزیدک به عنوان فیلم برگزیده تماشاگران در پایان جشنواره خوانده شد تا اینگونه نیز در میان تردیدهای پیش روی مدیریت فرهنگی استان پرونده جشنواره فیلم فجر شیراز دوباره بسته شود.

پرده پنجم؛ رم شهر بی دفاع

در دوره ی پنجم جشنواره فیلم فجر همچنان شرایط تفاوتی ویژه با دوره های پیشین داشت و آن برسرکار آمدن دولت نهم که اتفاقا نگرانی  هایی را از بابت متوقف شدن برنامه هایی نظیر جشن فرهنگ فارس و جشنواره ی فیلم فجر را در میان اهالی فرهنگ و هنر موجب شده بود باعث شد مدیرکلی از خطه فارس و شهر شیراز به دبیری جشنواره نهاده شود.

این دوره از جشنواره اما تفاوت دیگری نیز داشت و آن گنجاندن بخشی با عنوان مهمان بود که برای جلوگیری از جابه جایی های رایج تدارک دیده شد و در این بخش پنج فیلم قرار داشت که از این بین فیلم آفساید جعفر پناهی موجب شد چند نوبت نمایش فوق العاده نیزدر برنامه ی جشنواره گنجانده شود.

همچنین در این سال آنگونه که از سالهای پیش انتظار می رفت استقبال کمتری از آثار بخش بین الملل که دیگر برای مخاطب شیرازی جشنواره به دلیل تعلق آن به دوره ی پیشین جشنواره در تهران به روندی تکراری تبدیل شده بود صورت گرفت.

آفساید در پنجمین جشنواره فیلم فجر شیراز توانست آرا تماشاگران شیرازی را مانند مخاطبین جشنواره درتهران به خود اختصاص دهد.

پرده ششم؛اخراجی ها

درحالیکه رفت و آمدهای مدیریتی در متولی جشنواره فیلم فجر شیراز به روندی عادی و بخشی از برنامه ی جشنواره تبدیل شده است در این دوره ی جشنواره نیز به شیوه ی دوره ی سوم که سرپرستی اداره کل فرهنگ و ارشاد در دستان یکی از معاونان قرار گرفت اینبار نیز انگار قسمت این بود که در سال دوم روی کارآمدن دولت، رییس حراست اداره کل  موجبات برپایی جشنواره را فراهم کند.

وی که به شیوه ی دوره های پیشین کاملا احاطه داشت و می دانست او نیز باید وعده ی تاسیس دبیرخانه دائمی جشنواره را در شیراز تکرار کند تا به روال جشنواره خدشه یی وارد نشود عزم و اراده ی مدیریت جشنواره را در شیراز معطوف راه اندازی این دبیرخانه عنوان کرد.

در این دوره جشنواره که می رفت تا تفاوت های آشکاری با پنج دوره پیشین نیز داشته باشد کارگاه های تخصصی سینما با حضور سینماگران برجسته ترتیب یافت و در بخش جنبی جشنواره دو فیلم و در بخش بین الملل آن پنج فیلم خارجی به نمایش در آمد که برخلاف دوره های پیشین با استقبالی که از فیلم پنهان(میشائیل هانکته) صورت گرفت مشخص شد این بخش نیز مخاطبان خاص خود را داراست.

در این دوره از جشنواره  خون بازي ساخته رخشان بني اعتماد و محسن عبدالوهاب با 2145 تماشاگر در 3 نوبت نمايش عنوان پرتماشاگرترين فيلم جشنواره را از آن خود كرد و توانست آرا تماشاگران شیرازی را به عنوان برگزیده ی این جشنواره به همراه داشته باشد

پرده هفتم؛تولدی دیگر

اما گام هفتم جشنواره فیلم فجر در شیراز در حالی برداشته می شود که هنوز  تاسیس دبیرخانه ی دائمی محقق نشده و تاکنون نیز برنامه ریزی های صورت گرفته آن دقیقه ی نودی است و باید همچنان منتظر ماند تا روز پایانی جشنواره که امسال نیز با تاخیری 3 روزه پس از تهران کار خود را آغاز می کند و آنچنانکه از شواهد پیداست تفاوت امسال آن در فهرست فیلمهایی است که هنوز رنگ و بوی قطعی نگرفته است و در حد فیلمهای پیشنهادی به رسانه ها و مطبوعات اعلام شده اند.فهرستی که حاوی 19 فيلم ايراني و خارجي‌ بخش اصلي و 12 فيلم از بخش‌هاي ديگر است و به گفته ی مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس سعي شده با در نظر گرفتن‌ مؤلفه‌هايي همچون مطرح بودن كارگردان‌، سابقه حضور در عرصه كارگرداني‌، داستان جذاب فيلم و بازيگران، فيلم‌هاي ارزشمندي را براي اكران در پايتخت فرهنگي كشور آماده شود.

این درحالیست که تفاوت دیگر امسال با دوره های پیشین جشنواره فیلم فجر شیراز در این است که چهره یی تاثیرگذار در روند برپایی جشنواره خود را از دایره مدیریتی آن کنارکشیده و باید منتظر ماند و تاثیر رفتن عباس بیاتی را در روزهای آینده هفتمین جشنواره فیلم فجر شیراز شاهد بود./

محمدحسین نیکوپور